İŞYERİ AFET FARKINDALIK EĞİTİMİ
ACİL DURUM YÖNETİM SİSTEMİ (ADY)
İşyerinizde can ve mal güvenliğini sağlamak, olası kayıp ve zararları en aza indirmek için hazırlanan kapsamlı plan.
PLANIN TEMELLERİ
Acil Durum Planı Tanımı
İşyerlerinde meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak iş ve işlemler dâhil bilgilerin ve uygulamaya yönelik eylemlerin yer aldığı plandır.
Yasal Yükümlülük
**6331 sayılı Kanun** kapsamındaki tüm işyerleri, ilgili Yönetmeliğe göre **acil durum planı hazırlamakla yükümlüdür**.
Planın Amacı
Büyük kaza ve yaralanmaları önlemek, zararı azaltmak ve normal çalışma düzenine **en hızlı şekilde** geçişi sağlamaktır.
YASAL SORUMLULUKLAR
İşverenin Yükümlülükleri
- Muhtemel acil durumları önceden belirler.
- Acil durum planlarını hazırlar ve **tatbikatların yapılmasını sağlar**.
- Yeterli sayıda eğitimli çalışanı görevlendirir (önleme, koruma, tahliye, ilkyardım vb.).
- İşyeri dışındaki kuruluşlarla (hastane, itfaiye) irtibatı sağlayacak düzenlemeleri yapar.
Çalışanın Yükümlülükleri
- Belirtilen önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlere uymak.
- Acil durumla karşılaştığında **hemen en yakın amirine haber vermek**.
- Acil durumun giderilmesi için ekiplerin talimatlarına uymak.
- Acil durumlar sırasında kendisinin ve çalışma arkadaşlarının hayatını tehlikeye düşürmeyecek şekilde davranmak.
ACİL DURUM EKİPLERİ VE GÖREVLERİ
- Yangını itfaiyeye ve ilgili kişilere en kısa zamanda haber verir.
- Yangının türünü belirleyerek mevcut söndürme malzemelerini kullanır.
- Yangın bölgesinin çevresini güvenlik şeritleriyle çevirir.
- İtfaiye ve ambulans araçlarına güzergâh üzerindeki engellerin kaldırılmasıyla yardımcı olur.
- En hızlı şekilde teçhizatları ile yangın yerine ulaşarak arama, kurtarma ve tahliye çalışmalarına başlar.
- Kurtardıkları canlıların ilkyardım müdahale bölgesine taşınmasını sağlar.
- **Özel politika gerektiren gruplara** (engelli, yaşlı, hamile) yardımcı olmak üzere bu ekipten bir sorumlu ilgilenir.
- Acil durum nedeniyle ortaya çıkması muhtemel panik ve kargaşayı önler.
- **Sayım işlerini yürütür**.
- Gerektiğinde ilgili ulusal ve yerel kurumların müdahale ekiplerine bilgi verir.
- İlk yardım müdahalesi gerektiren acil durumlarda ilk müdahaleyi yaparak en seri şekilde en yakın sağlık merkezine gönderilmelerini sağlar.
- Olay yerine gelecek olan ambulans ve sağlık ekibine yardımcı olur.
ACİL DURUM MÜDAHALE YÖNTEMLERİ
- Telaşa kapılmadan çevrede yangın ihbar düğmesi varsa ona basılmalıdır.
- Acil Çağrı Merkezi numarası **"112"** aranarak yangın bildirilmelidir. Yangının adresi ve cinsi bildirilmelidir.
- Yangın kapalı alandaysa yayılmasını önlemek için kapı ve pencereler kapatılmalıdır.
- Dumandan boğulmamak için eğilerek ve sürünerek hareket edilmeli, ağız ve burun ıslak bez ya da mendille kapatılarak nefes alınmalıdır.
- Eğer alevler çoğalmışsa ve binadan çıkış olanaksızsa, dolap vb. yerlere saklanılmamalı, pencereden dışarıdakilerle iletişim kurulmaya çalışılmalıdır.
- Kıyafet alev almışsa, koşmadan yere yatarak yuvarlanılmalıdır.
- Sarsıntı halinde koşuşturmayı ve paniği engelleyiniz. Tüm personeli toplanma bölgesinde toplayınız.
- Tüm bölgelerdeki **gaz vanalarını ve elektrik şalterlerini kapatınız**.
- Dolaplardan ya da tavandan bir şeyler düşüyorsa, sağlam bir masanın yanında **cenin pozisyonu** alınız.
- Önce canlıları ve daha sonra kıymetli eşya ve dokümanları kurtarınız.
- Yaralılara ilkyardım müdahalesini yapınız.
- Patlama anından hemen sonra en yakındaki acil durum düğmesine basılmalıdır.
- **112 Acil Çağrı Merkezi** aranarak patlama ve yaralılar hakkında bilgi verilmelidir.
- Acil durum ekiplerinden belirlenen personel, işyerinin doğalgazını, elektriğini kesmelidir.
- Yangın söndürme ekibi, patlamadan sonra yangın çıkmasını veya büyümesini önlemek için söndürme işlemlerine başlamalıdır.
- Kurtarma ekibi çalışanların tahliye edilmesini ve toplanma yerine ulaşmalarını sağlamalıdır.
- İlkyardım ekibi, yaralılara ilk müdahaleyi yapmalıdır.
- Panik yapılmadan çalışanlara haber verilmeli ve Acil durum alarm düğmesine basılmalıdır.
- Sel sularının işyerine girme ihtimali var ise açık pencere ve kapılar kapatılarak bu sınırlandırılmalıdır.
- Doğalgaz ve elektrik tesisatı kapatılmalıdır.
- İşyeri binasının su girebilecek yerlerine bariyerler kurulmalıdır.
- Mümkünse suyun kanalizasyona doğru yönlendirilmesi sağlanmalıdır.
- Sel için belirlenmiş toplanma yerine acil durum ekiplerinin talimatlarına uyarak gidilmeli ve burada sayıma katılım sağlanmalıdır.
- İşveren Vekiline haber verin.
- Talaş ile üzerini örterek kimyasalın yayılmasını önleyin. Kimyasal emdikten sonra kirli talaşı tehlikeli atık konteynerine atınız.
- Dökülen kimyasalların kanalizasyona gitmesi engellenir.
- Kimyasala maruz kalan kişilere ilkyardım müdahalesini yapınız.
- Kontrolsüz deşarj olduğu nokta tespit edilip deşarjı kesiniz.
- Kontrolsüz deşarj makine kaynaklı ise makineyi durdurunuz ve bakıma alınız.
- Bilinç yerinde değilse **112** aranmalı, sağlık ekibi gelene kadar hasta yalnız bırakılmamalıdır.
- Besin yoluyla olan zehirlenmelerde (kusma, bulantı, karın ağrısı) 112 aranıp hastaneye kaldırılmalıdır.
- Sindirim yoluyla olan zehirlenmelerde (hap, intihar vb.) mümkünse içtiği hapı yanına alıp hastaneye kaldırılmalıdır.
ÖNLEYİCİ & SINIRLANDIRICI TEDBİRLER
- **Elektrik tesisatının** periyodik kontrolü ve olası arızanın derhal yetkili kişilerce giderilmesi.
- Sigara içilebilen alanların sınırlandırılması ve bu alanların işaretlerle belirtilmesi.
- **Gaz detektörü** bulundurulması (gerekli işyerleri için) ve gaz hatlarının periyodik kontrolü.
- **Paratonerin** işlevsel hale getirilip periyodik kontrollerinin yapılması.
- **Elektronik cihazların fişlerinin** mesai saatleri dışında prizden çekilmiş olması.
- **Kazanların** periyodik kontrolünün yapılması ve kazan dairesi içine yetkili kişiler harici kişilerin girmesinin önlenmesi.
- Kullanılan kimyasal maddelerin uygun etiketlenmesi, depolanması ve atıkların düzenli depolanması.
- **Duman detektörleri**, CO, CO2 detektörleri ve ışıklı/sesli alarm sistemi bulundurulması.
- Yangınla mücadele ekibi oluşturulması, gerekli eğitimlerin verilmesi ve periyodik yangın tatbikatı yapılması.
- Uygun acil çıkış kapılarının bulunması ve tahliye planlarının asılı olması.
- Uygun standartlarda **yangın söndürme ekipmanı** bulundurulması ve periyodik kontrolleri.
- **Acil durum vanaları** (doğal gaz akışını kesmek için) bulundurulması.
- **Patlamadan Korunma Dokümanı** hazırlanması.
- Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin sınıflandırılması ve bu bölgelerde kullanılan tüm ekipmanların uygun kategorilere göre seçilmesi.
- Kazanların periyodik kontrolü ve kazan dairesine yetkisiz girişin önlenmesi.
- Gaz detektörü, CO, CO2 detektörleri bulundurulması.
- Kullanılan kimyasal maddelerin uygun etiketlenmesi ve depolanması.
- Havalandırma sistemi bulundurulması ve ışıklı/sesli alarm sistemi.
- Acil durum vanaları (doğal gaz akışını kesmek için) bulundurulması.
Deprem İçin Tedbirler:
- Binanın deprem dayanıklılığının kontrolü ve işyeri zemininin güçlendirilmesi.
- Ofis içerisindeki dolapların sabitlenmesi ve devrilmesi muhtemel büyük araç gereçlerin güvenli yerleştirilmesi.
- Tüm çalışanların depremde yapılacaklar konusunda eğitim alması.
Sel İçin Tedbirler:
- İşletmenin kurulum aşamasında dere yataklarına tesis yapılmamasına dikkat edilmesi.
- İşyerinde bulunan yağmur suyu kanallarının kontrolü ve bakımlarının yapılması.
- Olası sel durumunda elektrik ve su kaynaklarının kapatılması için hazırlık.
- Vanaların gaz sızıntısına karşı rutin kontrollerinin yapılması.
- Kimyasalların özellik ve tehlikelerine göre uygun şekilde depolanması.
- İzni olmayan çalışanların kimyasalların depolandığı alana girmesinin engellenmesi (kartlı giriş vb.).
- Gaz sirkülasyonunun sağlandığı borularda kaçak kontrolü.
- Kimyasallar için çalışanlara uygun **kişisel koruyucu donanım** temini.
- Biyolojik ajanlardan kaynaklanabilecek salgın hastalık ve zehirlenme ihtimalinin değerlendirilmesi.
Sabotaj İçin Tedbirler:
- Giriş-çıkışların kontrollü yapılması ve bina girişlerine X-Ray cihazı yerleştirilmesi.
- Bina dışında ve içinde güvenlik kameralarının bulunması ve sürekli olarak takibi.
- İşyerinde bir güvenlik biriminin oluşturulması.
- İşyerlerine dışarıdan gelen kişilerin kaydının tutulması ve ziyaretçi kartı verilmesi.
Gıda Zehirlenmesi İçin Tedbirler:
- Gıda ürünlerinin son tüketim tarihlerinin kontrolünün yapılması.
- Yemeklerin hijyenik koşullarda taşınması ve servis edilen malzemelerin temiz tutulması.
- Yemeklerden numune alınması.
- Yemek servisi yapan personele ve tüm personele genel hijyen eğitimi verilmesi.
GÜVENLİĞİN SÜREKLİLİĞİ
TOPLANMA YERİ (Güvenli Yer)
Acil durumların olumsuz sonuçlarından çalışanların etkilenmeyeceği mesafede veya korunakta belirlenmiş güvenli yeri ifade eder. İzdihama mahal vermeyecek büyüklükte olmalı ve levha ile işaretlenmelidir. Tahliye krokisiyle desteklenmelidir.
İLKYARDIM ÇANTASI
Çanta darbelere dayanıklı, toz ve nem aldırmayacak şekilde imal edilmeli, içi sünger kaplı olmalıdır. İçinde **Oksijenli su, Gazlı bez, Serum fizyolojik, Üçgen sargı bezi, Turnike lastiği** gibi malzemeler bulunmalıdır. Ayrıca yazılı bir yönerge bulundurulmalıdır.
PLAN YENİLEME
Planlar tehlike sınıfına göre; **Çok Tehlikeli (2 yılda bir), Tehlikeli (4 yılda bir) ve Az Tehlikeli (6 yılda bir)** yenilenir. İşyerinde acil durumları etkileyebilecek değişiklikler olduğunda da yenilenir.
BİNANIN TERK EDİLİŞİ VE ACİL KAÇIŞ YÖNTEMLERİ
Tahliye Esnasında Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Acil durum olduğunda işyerinde bulunan herkesin işyerinden çabuk tahliyesini sağlayacak düzenlemeler yapılmalıdır.
- **Yüksek riskli alanlar dışında** bir toplanma yeri belirlemek ve haberleşme sistemi belirlemek esastır.
- Tahliyeye hazırlıklı olmak için **tatbikatlar yapmak** önemlidir.
- İşyerlerindeki; yaşlı, engelli, gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara tahliye esnasında **refakat edilmesi** sağlanmalıdır.
- İşveren, acil durum planında izlenebilecek uygun tahliye düzenlemelerini belirtir ve çalışanlara **önceden gerekli talimatları** verir.
TATBİKAT VE UYGULAMA
Tatbikat Detayları ve Süreklilik
- Hazırlanan acil durum planının uygulama adımlarının düzenli olarak takip edilebilmesi ve uygulanabilirliğinden emin olunması için tatbikat yapılmalıdır.
- Tatbikat, Maden İşyerleri hariç, diğer işyerleri için **en geç yılda bir** yapılır.
- Tatbikat; senaryo belirleme, haberli ve **habersiz** yapılması unsurlarından oluşur.
- Gerçekleştirilen tatbikat neticesinde varsa **aksayan yönler** ve kazanılan deneyimlere göre acil durum planları gözden geçirilerek gerekli düzeltmeler yapılır.
- Eksikliklerin giderilmesi amacıyla tatbikatlarda video çekimi faydalı olacaktır.
ACİL DURUM YÖNETİM SÜRECİ
HAZIRLIK & ÖNLEME
Gerekli düzenlemelerin yapılması ve kaynakların seferber edilmesi.
MÜDAHALE
Acil durum meydana geldikten sonra müdahale edilmesi.
YENİLENME
Acil durum sonrası işyerinin yenilenmesi için düzenlemeler yapılması.